Kısaca
Bir işin bitme süresi hem kaç kişi çalıştığına hem günde kaç saat çalıştığına bağlıdır. Tek bir oran yetmez, oranları birlikte kullanırsın. İşte bileşik oran: oranların çarpımıdır.
A/B = 3/4 ve B/C = 8/9 ise A/C = 3/4 · 8/9 = 2/3 olur. B'ler sadeleşir.
Sınavda nasıl çıkar?
- Zincir oran: A : B = 3 : 4 ve B : C = 8 : 9 ise B'yi eşitle. A : B = 6 : 8 yap. Sonuç A : B : C = 6 : 8 : 9.
- Bileşik orantı: İş = işçi · saat · gün sabittir. 8 işçi günde 6 saat 5 günde 240 parça yapıyorsa 10 işçi günde 8 saat 6 günde 240 · (10 · 8 · 6)/(8 · 6 · 5) = 480 parça yapar.
- Yön: Doğru orantıda çarp, ters orantıda böl.
Tuzak: Ters orantılı bir büyüklüğü doğru orantı gibi çarpmak. İşçi arttıkça gün azalır.
Dene: 6 işçi günde 8 saat çalışarak bir işi 10 günde bitiriyor. 5 işçi günde 6 saat çalışsa kaç günde bitirir?
Cevap: İş sabit: 6 · 8 · 10 = 480. 5 · 6 · g = 480 olduğundan g = 16 gün.