LGS Matematik Sınavında Dikkat Hatalarını Azaltmanın Yolları

Her yıl sınav sonrası aynı cümleyi duyarım: "Bilmediği hiçbir soru yoktu, hepsi dikkat hatasıydı." Veli bunu rahatlamak için söyler, çünkü "dikkatsizlik" kulağa geçici ve önemsiz gelir. Oysa bir öğrencinin denemelerinde tekrar eden dikkat hataları, konuyu bilmemekten daha inatçı bir sorundur, çünkü görünmez bir sorundur. Konu eksiği bellidir, hangi üniteye bakman gerektiğini bilirsin. Dikkat hatası "şans işi" gibi göründüğü için kimse üzerine çalışmaz.

Sekiz yıldır LGS'ye hazırlanan öğrencilerle çalışırken gördüğüm şey şu: "dikkat hatası" dediğimiz şeylerin neredeyse tamamı, aslında belirli birkaç kalıba giriyor. Kalıp belirliyse, üzerinde çalışılabilir demektir.

"Dikkatsizlik" bir teşhis değil, bir kaçış

Bir öğrenci yanlışını "dikkatsizlik" diye etiketlediğinde, aslında o hatadan öğrenmeyi reddetmiş olur. Çünkü dikkatsizlik rastgeledir, bugün olur yarın olmaz, üzerine çalışılacak bir şey yoktur diye düşünülür. Bu bir yanılgıdır.

Gerçekte baktığınızda aynı öğrencinin dikkat hataları hep aynı yerde çıkar. Biri hep işaret hatası yapar, biri hep soruyu yarım okur, biri hep son adımda birimi unutur. Hata rastgele değil, tekrar eden bir alışkanlıktır. Alışkanlıklar da çalışılarak değişir.

LGS'de en sık görülen dört dikkat hatası

Soruyu çözüp, soruyu unutmak. Öğrenci işlemi doğru yapar, sonunda "kaç fazla" sorulduğunu unutup "toplamı" yazar. Çözüm doğrudur, cevap yanlıştır. Bu LGS'de en sık gördüğüm hata tipidir, çünkü sorular genelde iki adımlı kurulur: önce bir değer buldurup sonra o değerle ilgili başka bir şey sorar.

İşlem önceliğini atlamak. Parantez içini çarpmadan toplama, üslü ifadede önce işareti değil üssü almak, kesirlerde payda eşitlemeden toplama. Bu teknik olarak bir "konu eksiği" gibi görünür ama aslında öğrenci kuralı biliyordur. Hızlanınca kuralı uygulama sırasını atlar.

Negatif işareti taşımamak. Özellikle parantez açılırken veya denklemin diğer tarafına geçerken işaret hatası. Bu kadar sık görülmesinin sebebi, bu adımın "kolay" sayılıp dikkatle yapılmamasıdır. Öğrenciler zor gördükleri adımlara daha dikkatli yaklaşır, kolay sandıkları adımlarda hız yapar.

Son kontrolü atlamak. Zaman daralınca öğrenci bulduğu ilk cevabı işaretleyip geçer. Oysa LGS'de birçok soru, mantıklı görünen ama yanlış bir çeldiriciyle kurulur. Kontrol adımı atlanınca o çeldirici direkt yakalanır.

Somut bir örnek: aynı işlem, iki farklı sonuç

"Bir sayının 3 katının 7 fazlası 40'tır. Bu sayının 2 katı kaçtır?" sorusunu ele alalım.

Kurulum doğrudur: 3x + 7 = 40. Buradan 3x = 33, x = 11 bulunur. Çoğu öğrenci bu noktada "11" cevabını işaretler ve geçer.

Oysa soru x'i değil, x'in 2 katını sormuştur: 2 × 11 = 22. Doğru cevap 22'dir, 11 değil.

Bu örnekte öğrencinin matematik bilgisinde hiçbir eksik yoktur; kurulum, işlem ve sonuç tamamen doğrudur. Kaybedilen net, bilgiden değil, çözüm bittikten sonra "soru aslında ne istiyordu" diye geri dönüp bakmamaktan kaynaklanır. Bu yüzden bu tip hatalar ek konu çalışmakla değil, birazdan anlatacağım kontrol alışkanlıklarıyla azalır.

Bunların ortak noktası: hız ile doğruluk arasındaki yanlış denge

Bu dört hatanın hepsi aynı yerden besleniyor: öğrenci hızlanırken dikkatin gittiği yeri değiştiriyor. Zor gördüğü adımlara dikkatini veriyor, kolay sandığı adımları otomatik pilota bırakıyor. Hatalar da tam o otomatik pilot anlarında çıkıyor.

Bunu çözmenin yolu "daha dikkatli ol" demek değildir. Bu, zaten işe yaramadığı bilinen bir tavsiyedir. Çözüm, belirli adımları otomatik pilottan çıkarıp bilinçli bir kontrol noktası haline getirmektir.

Sınav sırasında işe yarayan üç kontrol alışkanlığı

Soruyu iki kez okumak, ama ikinci kez farklı bir şey için. İlk okuma anlamak içindir, ikinci okuma "ne soruluyor" cümlesini tek başına kontrol etmek içindir. Sadece son cümleyi tekrar okumak bile "kaç fazla", "kaçıncı sayı", "hangi değer" gibi ayrımları gözden kaçırmayı büyük ölçüde azaltır.

İşlemi bitirince, bulduğun cevabı soruya geri koymak. Bulduğun sayıyı sorunun içine yerleştirip mantıklı olup olmadığına bakmak, çeldiricilerin büyük kısmını yakalar. "Yaşı 45 çıktı ama soru bir öğrenciden bahsediyordu" gibi bariz hatalar bu adımda fark edilir.

Zorunlu değil, planlı bir son tur. Son beş dakikayı "boş kalan soruları doldurma" turuna değil, "işaretlediğim ama emin olmadığım sorular" turuna ayırmak daha verimlidir. Deneme sırasında kendine güvenmediğin soruları küçük bir işaretle not etmek, bu turu anlamlı kılar.

Evde nasıl çalışılır

Dikkat hatasını azaltmak sınavda değil, çalışırken kurulur. Bunun için iki basit alışkanlık yeterli:

Yanlışları değil, yanlış türünü yazın. Soru çözerken yapılan her hatayı bir deftere "işlem hatası", "soru yanlış okundu", "işaret hatası" gibi kategorilere ayırarak not edin. Birkaç hafta sonra bakıldığında, hangi kategorinin tekrar ettiği netleşir. Bu netlik, "daha dikkatli çalış" gibi belirsiz bir hedefi, "işaret hatalarına özellikle bak" gibi somut bir hedefe çevirir.

Zamanlı ve zamansız çalışmayı karıştırmayın. Yeni bir konuyu öğrenirken süre tutmak gereksiz baskı yaratır ve hata oranını yükseltir. Zamanlı çalışma, sadece zaten çözebildiğin soru tiplerinde hız ve dikkat dengesini kurmak içindir.

Dikkat hatası gibi görünen, aslında bilgi eksiği olabilir

Burada bir uyarı yapmam gerekiyor. Bir öğrenci aynı tip soruda sürekli "dikkat hatası" yapıyorsa ve bu hata birkaç haftadır düzelmiyorsa, bu artık dikkat değil bilgi meselesi olabilir. Gerçek bir dikkat hatasında öğrenci doğrusunu gösterdiğinizde hemen "ay evet, biliyordum" der. Bilgi eksikliğinde ise aynı açıklamayı tekrar tekrar yapmanız gerekir.

Bu ayrımı yapmak önemli, çünkü yanlış teşhis zaman kaybettirir. Gerçekten dikkat meselesiyse çözüm pratik ve kontrol alışkanlığıdır. Bilgi eksiğiyse çözüm konuyu yeniden ve farklı bir yoldan anlatmaktır.

Kalıp varsa çalışılır

Dikkat hatası, konu eksiğinden daha az konuşulur çünkü kimse "sınava dikkat çalışmaya" gitmez. Ama LGS gibi zamanın dar olduğu bir sınavda, net kaybının önemli bir kısmı tam burada oluşur. İyi haber şu: bu hatalar rastgele değil, kalıplı olduğu için üzerinde çalışılabilir.

Çocuğunuzun hangi hatayı tekrar ettiğini birlikte bulmak isterseniz yazın, konuşalım. Kendi başına çalışmak isteyenler için ücretsiz çalışma programı aracımız haftalık tekrar ve soru çözüm dengesini kurmaya yardımcı olur.